Ιατρική Πρακτική 2017

PM 2017

Κατάθλιψη

ICD-10: F32 DSM-IV: 32.0

Βλέπε επίσης το: Κατάθλιψη σε ηλικιωμένους στο κεφάλαιο των Γηριατρικών νόσων, όπως και το υποκεφάλαιο: Διπολική νόσος στο παρόν κεφάλαιο.

 

Ορισμός

Νόσος της διάθεσης, η οποία συχνά μεταπίπτει σε χρόνια, που διαρκεί ισόβια με επαναλαμβανόμενα επεισόδια, που παρουσιάζουν προοδευτική εξέλιξη. Όταν δεν αντιμετωπίζονται, υπάρχει αξιοσημείωτα υψηλή θνητότητα. Για περισσότερα βλέπε παρακάτω στην ’’αντικειμενική εξέταση’’.

Η προηγούμενη κατάταξη σε εξωγενείς και αντίστοιχα ενδογενείς καταθλίψεις αρχίζει να χρησιμοποιείται ξανά.

 

Αιτιολογία

Συνδυασμός κληρονομικότητας και περιβαλλοντικών παραγόντων! Δεν έχει διασαφηνιστεί ενδεχόμενη σχέση ανάμεσα στο στρες και την ευαισθησία (=συνδυασμός κληρονομικότητας και επίκτητης ανθεκτικότητας στο εξωτερικό περιβάλλον).

Ψυχοκοινωνικό περιβάλλον: Η έλλειψη ύπνου αποτελεί συχνή αιτία! Το στρες μπορεί να προκαλέσει, αλλά και να μειώσει την κατάθλιψη (διαζύγια [ιδιαίτερα απώλειες σε πρώιμη παιδική ηλικία], άλλα σοβαρά γεγονότα της ζωής [απώλεια εργασίας, ταλαιπωρίες, διάφορες στεναχώριες κ.ά.]. Συνήθως το πρώτο επεισόδιο κατάθλιψης έχει μία εμφανή εξωτερική αιτία!).

Βιολογική ευαισθησία: Η χαμηλή παραγωγή μονοαμινών (σεροτονίνης, ντοπαμίνης και νοραδρεναλίνης) στο ΚΝΣ, η έλλειψη τεστοστερόνης (σε άντρες), το ελαττωμένο μέγεθος και η υπολειτουργία του ιπποκάμπου (δεν έχει αποσαφηνιστεί, αν το τελευταίο αποτελεί αιτία ή επακόλουθο της κατάθλιψης), η κατάθλιψη, που υποτροπιάζει (επηρεάζεται ο εγκέφαλος, με αποτέλεσμα προδιάθεση για μελλοντικές καταθλίψεις), εποχική κατάθλιψη (μονοαμιδάσες του ΚΝΣ, που επηρεάζονται από τους βιολογικούς ρυθμούς, ενδεχομένως επίδραση από την έλλειψη φωτός), κληρονομικότητα (ιδιαίτερα στη μελαγχολία και τη διπολική/μανιοκαταθλιπτική νόσο), προσωπικότητα (π.χ. ΔΕΠΥ, αυτισμός), σωματικές νόσοι (βλέπε τη: Διαφορική διάγνωση), φάρμακα (κορτιζόνη, α-αναστολείς, μη-εκλεκτικοί β-αποκλειστές, ΜΣΑΦ, σκευάσματα γεσταγόνου, π.χ. για ενδομήτρια τοποθέτηση), κατάχρηση αλκοόλ (έχει απευθείας καταθλιπτική δράση και αποτελεί αίτιο, που συχνά παραβλέπεται).

Η μεγάλη ηλικία στους υπερήλικες δεν αποτελεί αιτία κατάθλιψης!

 

Συμπτώματα

Βλέπε την Αντικειμενική εξέταση παρακάτω. Ξεκινάει συνήθως με διαταραχές ύπνου. Γενικά διαπιστώνεται μειωμένη διάθεση, κόπωση/έλλειψη ενέργειας (’’αδυνατεί να κάνει σκέψεις ακόμη και για τις καθημερινές αγορές’’), αδιαφορία, έλλειψη διάθεσης για ενασχόληση με ό,τι τον ευχαριστεί, δυσχέρεια στο να τα καταφέρει με καθημερινές ασχολίες, μείωση κινητικότητας, διαταραχές μνήμης/δυσχέρεια συγκέντρωσης/διαταραχές προσοχής, επιθυμία για κατανάλωση γλυκισμάτων/αυξημένη όρεξη (τα συμπτώματα, που προαναφέρθηκαν σχετίζονται με τη δράση της ντοπαμίνης).

Γενικά αίσθηση ότι όλα είναι δύσκολα, αίσθηση ότι το μέλλον είναι ανέλπιδο, αυτοκτονικός ιδεασμός. Μερικές φορές μπορεί να αρχίσουν να εκδηλώνονται σωματικά συμπτώματα, όπως ζάλη, κεφαλαλγία-αυχεναλγία, διάχυτες ενοχλήσεις στομάχου-εντέρου, απώλεια βάρους, αίσθημα βλωμού στο λαιμό και δυσπροσδιόριστα άλγη. Συχνά τα συμπτώματα της κατάθλιψης συνοδεύονται από  ανησυχία (βλέπε το υποκεφάλαιο: ’’Ανησυχία. Νευρικότητα’’ στο παρόν κεφάλαιο). Πολλές φορές επιβράδυνση κινητικότητας και ταχύτητας σκέψης. Οι διαταραχές της μνήμης και η πτώση του επιπέδου συνείδησης μπορεί ιδιαίτερα στους ηλικιωμένους να δίνουν την εικόνα άνοιας. Σε άτομα με πολλαπλά σωματικά συμπτώματα και τακτικές επισκέψεις στο γιατρό συχνά υποκρύπτεται κατάθλιψη. Η εποχική κατάθλιψη χαρακτηρίζεται από υπερβολικό ύπνο και ισχυρή επιθυμία για λήψη υδατανθράκων (γλυκά, σοκολάτες). Δυσθυμία υπάρχει συχνά σε άτομα απαισιόδοξα με ’’βαρύ’’ χαρακτήρα.

Το καταθλιπτικό επεισόδιο συνεπάγεται υψηλό κίνδυνο υποτροπής (σε περίοδο άνω των 20 ετών υποτροπιάζει περίπου το 90%).

 

Το άτομο, που παθαίνει κατάθλιψη για πρώτη φορά, συχνά δε δίνει σημασία σε ό,τι νιώθει, αλλά αποδίδει την κακή του διάθεση στο περιβάλλον (ανόητος προϊστάμενος, είναι δυσαρεστημένο με τα περισσότερα από όσα συμβαίνουν, διαμαρτύρεται). Συγχρόνως εκδηλώνει σωματικά συμπτώματα, όπως άλγος, στομαχικές ενοχλήσεις κ.ά.. Στην υποτροπιάζουσα κατάθλιψη το άτομο αναγνωρίζει καλύτερα τα ειδικά συμπτώματα.

 

Αντικειμενική εξέταση

Τα διαγνωστικά κριτήρια (DSM-IV!) για Πραγματική κατάθλιψη είναι:

 

Α. Τουλάχιστον πέντε από τα ακόλουθα συμπτώματα κατά τη διάρκεια δύο συνεχόμενων εβδομάδων, ενώ είναι απαραίτητο να συμπεριλαμβάνεται σε αυτά τουλάχιστον ένα από τα ακόλουθα συμπτώματα: Καταθλιπτική διάθεση ή μειωμένο ενδιαφέρον ή μειωμένη ευχαρίστηση.

 

  1. Καταθλιπτική διάθεση.

 

  1. Εμφανώς μειωμένο ενδιαφέρον ή μειωμένη ικανότητα ευχαρίστησης.

 

  1. Αξιοσημείωτη απώλεια ή αύξηση βάρους > 5%/μήνα.

 

  1. Διαταραχές ύπνου κάθε βράδυ.

 

  1. Ψυχοκινητική διέγερση ή επιβράδυνση.

 

  1. Αίσθημα αδυναμίας ή έλλειψη ενέργειας.

 

  1. Αίσθημα αναξιότητας ή ενοχές.

 

  1. Μειωμένη ικανότητα σκέψης- ή συγκέντρωσης ή λήψης αποφάσεων.

 

  1. Επαναλαμβανόμενες σκέψεις θανάτου, επαναλαμβανόμενος αυτοκτονικός ιδεασμός, σχεδιασμός αυτοκτονίας, απόπειρα αυτοκτονίας.

 

Β. Η συμπτωματολογία δεν πληρεί τα κριτήρια της κατάταξης σε μικτό μανιο/καταθλιπτικό επεισόδιο.

 

Γ. Η συμπτωματολογία προκαλεί μία επώδυνη ή μειωμένη λειτουργικότητα στην εργασία, τις κοινωνικές συναναστροφές ή σε άλλους σημαντικούς τομείς.

 

Δ. Τα συμπτώματα δεν αποτελούν άμεσο αποτέλεσμα χρήσης ουσίας (κατάχρησης) ή σωματικής νόσου (βλέπε στη: Διαφορική διάγνωση).

 

Ε. Εάν πρόκειται για αντίδραση σε θλιβερό γεγονός, πρέπει το σύμπτωμα να έχει διάρκεια μεγαλύτερη των δύο μηνών μετά από την απώλεια του κοντινού προσώπου (ή άλλα ψυχικά τραύματα) και χαρακτηρίζεται από έκδηλη επιδείνωση της λειτουργικότητας, νοσηρή εμμονή σε αισθήματα αναξιότητας, αυτοκτονικές σκέψεις, ψυχωτικά συμπτώματα ή ψυχοκινητική κατάπτωση.

 

Όσο αφορά τη μελαγχολία, συμβαίνει να εκδηλώνεται κατ’αυτήν ένα από τα ακόλουθα συμπτώματα κατά τη διάρκεια της χειρότερης περιόδου του παρόντος επεισοδίου:

 

Α. Ανικανότητα ικανοποίησης/ευχαρίστησης ή ανικανότητα αντίδρασης σε συνηθισμένα θετικά ερεθίσματα.

 

Β. Επί πλέον πρέπει να υπάρχουν τρία από τα ακόλουθα συμπτώματα: Καταθλιπτική διάθεση χαρακτηριστικού τύπου, καταθλιπτική διάθεση, που είναι χειρότερη τα πρωινά, πρώιμη πρωινή αφύπνιση, σοβαρή ψυχοκινητική επιβράδυνση ή διέγερση, σημαντική ελάττωση της όρεξης ή απώλεια βάρους, υπερβολικές ή αδικαιολόγητες ενοχές.

 

Στη δυσθυμία (Χρόνια Καταθλιπτική Διαταραχή) υπάρχει καταθλιπτική διάθεση για τουλάχιστον 2 έτη ή -σε νεαρά άτομα- ευερεθιστότητα για τουλάχιστον 1 έτος. Επίσης (υπάρχουν) τουλάχιστον δύο από τα ακόλουθα: Μεταβολές της όρεξης, διαταραχές ύπνου, έλλειψη ενέργειας, μειωμένη αυτοεκτίμηση, δυσκολίες συγκέντρωσης, αίσθημα απελπισίας.

 

Στην εποχική κατάθλιψη υπάρχει νόσηση κατά την ίδια περίοδο του έτους για τουλάχιστον δύο συνεχόμενα έτη. Η έκλυσή της δεν πρέπει να οφείλεται σε επαναλαμβανόμενη εξωτερική ψυχοκοινωνική άσκηση πίεσης.

 

Διαφορική διάγνωση

Η ’’κατάθλιψη’’ αποτελεί μία έννοια, που χαρακτηρίζεται από υπερδιάγνωση και στην οποία συμπεριέχονται θλίψεις και άλλου είδους αντιδράσεις σε αντιξοότητες της ζωής. Γενικά ισχύουν τα παρακάτω:

Χρήση ναρκωτικών  (αλκοόλ κ.ά.), κυκλοθυμία, διπολική νόσος (οι επαναλαμβανόμενες συχνές καταθλίψεις θεωρείται από πολλούς ότι αποτελούν μέρος της διπολικής νόσου. Αυτό ισχύει ιδιαίτερα σε ιστορικό ή σύνολο σημείων, όπως: Κληρονομικότητα για διπολική νόσο, έκδηλη ψυχοκινητική επιβράδυνση, υπερβολικός ύπνος, ικανοποιητική πρόληψη με λήψη λιθίου, ταχεία εξέλιξη των συμπτωμάτων, ταχεία βελτίωση μετά από τη χορήγηση φαρμακευτικής αγωγής, επεισόδιο νόσου μακράς διάρκειας και θορυβώδες με σύντομα διαστήματα φυσιολογικής λειτουργικότητας, αγχώδης διαταραχή, διαταραχές προσωπικότητας [προσωπικότητα με χαρακτηριστικά δραματοποίησης, θορυβώδης, εγωκεντρική, ικανή να υποδύεται ρόλους και απρόβλεπτη], κατάχρηση ουσιών, μικτό επεισόδιο με δυσφορική υπομανία, πρώιμη έναρξη- συχνά στην εφηβεία/έναρξη μετά από τοκετό, ψυχωτική κατάθλιψη, αρνητική επίδραση της νόσου στη συζυγική ζωή/την εργασία κτλ. Η διάγνωση της διπολικής νόσου μπαίνει, αν από το ιστορικό ή τη συνολική αντικειμενική εικόνα διαπιστωθεί η ύπαρξη ακόμη και πολύ σύντομων περιόδων υπομανίας, π.χ. αυξημένη ροή λόγου- και σκέψης). Έναρξη ψύχωσης/σχιζοφρένειας (κυρίως σε νεαρά άτομα), Υπερθυμική προσωπικότητα (βλέπε το υποκεφάλαιο: Διπολική νόσος). Νευροψυχιατρική λειτουργική διαταραχή (ΔΕΠΥ, διαταραχή αυτιστικού φάσματος κ.ά.), μεταψυχοτραυματική διαταραχή, διαβήτης, υποθυρεοειδισμός, υπερθυρεοειδισμός, υποπαραθυρεοειδισμός, υπερπαραθυρεοειδισμός, κακοήθεια (π.χ. καρκίνος παγκρέατος, πνεύμονα), έλλειψη βιταμίνης Β12/φολικού οξέος, άνοια, νόσος Parkinson (χωρίς θεραπευτική αγωγή), νόσος Wilson.

 

Διερεύνηση

Η εκτίμηση γίνεται με βάση τη συνηθισμένη διάθεση του ατόμου. Εκτίμηση πιθανότητας αυτοκτονίας! Ιστορικό (μην ξεχάσετε να ρωτήσετε σχετικά με την έλλειψη ύπνου. Αποτελεί συχνή αιτία κατάθλιψης!). Ρωτήστε αν ο ασθενής είχε μανία ή υπομανία. Σε μία τέτοια περίπτωση απαιτείται μεγάλη προσοχή, όσο αφορά την έναρξη χορήγησης/αύξηση της δόσης των αντικαταθλιπτικών + συχνή παρακολούθηση! Τότε πρόκειται για διπολική νόσο ΙΙ (βλέπε το υποκεφάλαιο: Διπολική νόσος – σημεία διπολικής νόσου είναι μεταξύ άλλων η έναρξη κατάθλιψης πριν από την ηλικία των 30 ετών, η ταχεία νόσηση, οι συχνές υποτροπές, το φτωχό αποτέλεσμα των αντικαταθλιπτικών). Υπάρχει κληρονομική επιβάρυνση, όσο αφορά την κατάθλιψη/η διπολική νόσο/την αγχώδη διαταραχή; Γνωσιακά συμπτώματα μεταξύ των επεισοδίων; (αφορούν κυρίως ηλικιωμένους ασθενείς, ιστορικό συγγενών). Η κατάθλιψη μπορεί να προηγείται από την εκδήλωση άνοιας. Κατάχρηση αλκοόλ;

 

Εκτίμηση σωματικής υγείας, ψυχικής υγείας, νευρολογική εκτίμηση, εργαστηριακός έλεγχος: Hb, γλυκόζη πλάσματος, ΤΚΕ, Β12/φολικό οξύ, Κ+ ορού, Ca++ ορού, κρεατινίνη ορού, ALP ορού, ALT ορού, αμυλάση ορού, γ-GT, CDT, fT4, TSH, ομοκυστεΐνη ορού. Αν χρειάζεται, παραθορμόνη ορού. Πολλές οργανικές νόσοι και τρόποι ζωής μπορούν να προκαλέσουν κατάθλιψη. Αν χρειάζεται, έλεγχος αντισωμάτων κατά της κοιλιοκάκης. Καταγραφή ύπνου (σε εμφανή κόπωση).

 

Η κλίμακα αυτο-αξιολόγησης (την οποία ο ασθενής συμπληρώνει πριν από τη συζήτηση με το γιατρό) αυξάνει την πιθανότητα να διαγνωστεί μία κατάθλιψη και βοηθάει στην εξοικονόμηση χρόνου. Τέτοια είναι, π.χ. η κλίμακα αξιολόγησης HAD (Hospital Anxiety and Depression Scale), όπως και MADRS-S (Montgomery Åsberg Depression Rating Scale, Self-assessment). Μία κλίμακα, που μπορεί να χρησιμοποιήσει ο γιατρός για την παρακολούθηση της αποτελεσματικότητας της θεραπείας, που λαμβάνει ο ασθενής, είναι μεταξύ άλλων η MADRS-S. Η εταιρεία Pfizer AB διαθέτει το διαγνωστικό βοηθητικό μέσο Prime MD.

50δευτερόλ.

Επισκόπηση θεραπειών

Η θεραπεία θα παρουσιαστεί με μία καθυστέρηση 50 δευτερολέπτων.
Απαιτείται είσοδος χρήστη, αν επιθυμείτε να δείτε την κάθε θεραπεία χωρίς καθυστέρηση. Η εγγραφή χρήστη είναι εντελώς δωρεάν. Ανοίξτε νέο λογαριασμό

- ή -
Existing Users Log In
   

Συμβουλές!

Αν έχετε ξεχάσει το όνομα χρήστη, μπορείτε να επιλέξετε το: "Ξέχασα το όνομα χρήστη", πριν να διαγράψετε τον κωδικό σας.

Στείλτε μήνυμα στη διεύθυνση: info@iatrikipraktiki.com ή συμπληρώστε τη φόρμα επικοινωνίας για διάφορες ερωτήσεις.

Τελευταία ενημέρωση:

Επιθυμείτε να φαίνεστε και εσείς εδώ;
Επικοινωνήστε μαζί μας για περισσότερες πληροφορίες, σχετικά με τη δυνατότητα διαφήμισής σας στην ιστοσελίδα μας.

Επικοινωνία για προτάσεις σχετικά με τη διαφήμισή σας.